उत्तरकाशी (भारत) । बेलायतबाट चारधाम तीर्थयात्राका लागि भारत आएको ३० सदस्यीय नेपाली तथा दुई विदेशी तीर्थयात्रीहरूको टोलीले हिन्दू धर्मका १२ ज्योतिर्लिङ्गमध्ये एक तथा अत्यन्त पवित्र धाम मानिने केदारनाथ मन्दिरमा दर्शन तथा विशेष रुद्राभिषेक पूजा सम्पन्न गरेको छ।
गुप्तकाशीदेखि करिब १८ किलोमिटरको कठिन हिमाली पदयात्रा पार गर्दै टोली शुक्रबार केदारनाथ पुगेको थियो। टोलीका केही सदस्यले पैदल यात्रा गरे भने केहीले घोडाको सहारा लिए। उच्च हिमाली क्षेत्रमा अक्सिजनको कमीका कारण केही यात्रुमा अल्टिच्युड सिकनेस देखिएपछि अक्सिजनको प्रयोग गर्नुपरेको थियो। घोडामा यात्रा गरेका दुई जना यात्रु सामान्य रूपमा घाइते भए पनि सबै सदस्य सुरक्षित रूपमा गन्तव्य पुगे।
टोलीका ६९ वर्षीय योगेन्द्र सिंह लिम्बूले सम्पूर्ण पदयात्रा पैदल पूरा गर्दै अन्य सदस्यका लागि प्रेरणादायी उदाहरण प्रस्तुत गरे। भारी वर्षा, कठिन उकालो र चुनौतीपूर्ण मौसमका बीच टोलीका सबै सदस्य राति करिब १० बजेसम्म केदारनाथ पुगेका थिए। समयमै पुगेका केही सदस्यले साँझको भव्य आरतीमा सहभागी भई आध्यात्मिक अनुभूति लिन सफल भए।
भोलिपल्ट बिहान ४ बजेदेखि नै टोली रुद्राभिषेक पूजाको तयारीमा जुटेको थियो। बिहान ५ बजे मन्दिरको ढोका खुल्नासाथ पालैपालो प्रवेश गरी भगवान् केदारनाथको विशेष रुद्राभिषेक पूजा सम्पन्न गरिएको थियो।
केदारनाथ मन्दिरको धार्मिक महत्व
समुद्री सतहबाट करिब ३,५८३ मिटर उचाइमा अवस्थित केदारनाथ मन्दिर भगवान् शिवलाई समर्पित हिन्दू धर्मका सबैभन्दा पवित्र तीर्थस्थलमध्ये एक हो। यो १२ ज्योतिर्लिङ्गमध्ये एक मानिन्छ। पौराणिक कथाअनुसार महाभारत युद्धपछि पाण्डवहरूले आफ्ना पापमोचनका लागि भगवान् शिवको खोजी गर्दा शिवले साँढेको रूप धारण गरी यही क्षेत्रमा लुक्नुभएको विश्वास गरिन्छ। साँढेको पिठ्युँ देखिएको स्थानमै वर्तमान केदारनाथ मन्दिर स्थापना भएको धार्मिक मान्यता छ।
साँझको आरतीको विशेष महत्व
केदारनाथ मन्दिरमा प्रत्येक साँझ गरिने आरती अत्यन्त मनमोहक र आध्यात्मिक वातावरणमा सम्पन्न हुन्छ। वैदिक मन्त्र, घण्ट, शंख र दीपको उज्यालोबीच गरिने आरतीमा सहभागी हुँदा मन, वचन र कर्म शुद्ध हुने तथा भगवान् शिवको विशेष कृपा प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ। तीर्थयात्रीहरूका लागि यो अविस्मरणीय आध्यात्मिक अनुभव मानिन्छ।
रुद्राभिषेक पूजाको महत्व
रुद्राभिषेक भगवान् शिवलाई अत्यन्त प्रिय मानिने विशेष वैदिक पूजा हो। जल, दूध, दही, मह, घ्यू, चन्दन तथा बिल्वपत्र अर्पण गर्दै वैदिक मन्त्रसहित गरिने यस पूजाले स्वास्थ्य, दीर्घायु, पारिवारिक सुख समृद्धि, मानसिक शान्ति तथा जीवनका बाधाअड्चन हट्ने धार्मिक विश्वास छ। केदारनाथमा रुद्राभिषेक गर्नु विशेष पुण्यदायी मानिन्छ।
केदारनाथ वरपरका प्रमुख धार्मिक स्थल
पूजापछि टोलीले केदारनाथ परिसरका प्रमुख धार्मिक तथा ऐतिहासिक स्थलहरूको अवलोकन गर्यो। उनीहरूले भगवान् शिवका क्षेत्रपालका रूपमा पूजिने भैरवनाथ मन्दिर, आदि शंकराचार्यको समाधिस्थल, भीम शिला लगायतका स्थानको दर्शन गरेका थिए।
आदि शंकराचार्यले आठौँ शताब्दीमा केदारनाथ मन्दिरको पुनर्जीवन र संरक्षणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए। केवल ३२ वर्षको उमेरमा उहाँले यही क्षेत्रमा समाधि लिएको धार्मिक विश्वास छ। समाधिस्थल हिन्दू दर्शन र आध्यात्मिक इतिहासको महत्वपूर्ण स्मारकका रूपमा परिचित छ।
भीम शिलाको चमत्कारिक कथा
सन् २०१३ मा उत्तराखण्डमा आएको विनाशकारी बाढी र पहिरोले केदारनाथ क्षेत्रमा ठूलो जनधनको क्षति पुर्याएको थियो। त्यस क्रममा मन्दिरमाथिबाट आएको विशाल शिला मन्दिरको ठीक पछाडि अडिएपछि बाढीको मुख्य बहाव दुई भागमा विभाजित भएको र मन्दिर सुरक्षित रहेको विश्वास गरिन्छ। उक्त शिलालाई अहिले “भीम शिला” का नामले श्रद्धापूर्वक हेरिन्छ। स्थानीय धार्मिक विश्वासअनुसार यो शिला महाभारतका भीमसँग सम्बन्धित मानिन्छ।
भैरवनाथ मन्दिरको महत्व
केदारनाथ मन्दिरभन्दा केही माथि रहेको भैरवनाथ मन्दिरलाई सम्पूर्ण केदार क्षेत्रको रक्षक मानिन्छ। हिउँदयाममा मुख्य मन्दिर बन्द रहने समयमा भगवान् भैरवनाथले सम्पूर्ण क्षेत्रको रक्षा गर्ने धार्मिक विश्वास छ। यहाँबाट केदारनाथ उपत्यकाको मनोरम दृश्य पनि अवलोकन गर्न सकिन्छ।
मन्दाकिनी नदी
केदारनाथबाट बग्ने पवित्र मन्दाकिनी नदी हिन्दू धर्ममा अत्यन्त पवित्र मानिन्छ। हिमनदीबाट उत्पत्ति भएको यो नदी रुद्रप्रयागमा अलकनन्दा नदीसँग मिसिन्छ। तीर्थयात्रीहरूले यसको जललाई पवित्र मानी स्नान तथा पूजाअर्चनामा प्रयोग गर्ने गर्छन्।
सन् २०१३ को विनाशकारी विपत्ति
सन् २०१३ मा अत्यधिक वर्षा, हिमताल फुट्ने घटना र पहिरोका कारण केदारनाथ क्षेत्रमा विनाशकारी बाढी आएको थियो। हजारौँ तीर्थयात्री तथा स्थानीयवासीले ज्यान गुमाएका थिए भने बस्ती, सडक, पुल र अन्य पूर्वाधारमा ठूलो क्षति पुगेको थियो। त्यस विपत्तिपछि भारत सरकारले व्यापक पुनर्निर्माण गर्दै सुरक्षित पदमार्ग, हेलिप्याड, आवास तथा तीर्थयात्री सेवामा उल्लेखनीय सुधार गरेको छ। आज केदारनाथ पुनः व्यवस्थित, सुरक्षित र आकर्षक धार्मिक गन्तव्यका रूपमा विकसित भएको छ।
बेलायतबाट आएको यो चारधाम तीर्थयात्रा टोलीले ३ जुलाईमा उत्तरकाशीबाट करिब २२० किलोमिटरको सडक यात्रा गर्दै गुप्तकाशी पुगेको थियो। त्यसपछि ३ जुलाईमा केदारनाथतर्फको पदयात्रा सम्पन्न गरेको टोली अब आफ्नो चौथो तथा अन्तिम गन्तव्य बद्रीनाथतर्फ प्रस्थान गर्ने कार्यक्रम रहेको जनाएको छ।
-1782756108.jpg)
-1781697562.jpg)
